Digitale camouflage is de laatste jaren populair geworden. Steeds meer landen ruilen de klassieke vlekkenprint in voor een pixelachtig patroon dat met de computer is gemaakt. Het beeld heerst dat dit beter werkt voor soldaten. Toch lijkt de Zuid-Afrikaanse Defensie geen voorkeur te hebben voor een digitale camouflageprint. Zij rollen binnenkort een nieuw uniform uit met een klassieke camouflageprint.

Dat klinkt voor westerse landen wellicht als een vreemde keuze, maar dat is het voor de Zuid-Afrikaanse soldaten zeker niet. In dit artikel vertel ik waarom digitale camouflageprints niet per definitie beter zijn dan analoge en waarom landen bepaalde keuzes hierin maken.

Digitale camouflage en analoge camouflage   

Camouflageprints helpen soldaten opgaan in hun omgeving door kleuren en patronen af te stemmen op het landschap. Daardoor vallen zij minder op. Lange tijd vertrouwden vrijwel alle landen uitsluitend op analoge camouflageprints. Deze gevlekte patronen domineerden het militaire straatbeeld wereldwijd. Binnen het Westen groeide vooral Woodland uit tot een van de bekendste camouflagepatronen.

Begin jaren 2000 veranderde die benadering. Steeds meer landen onderzochten actief hoe effectief hun camouflageprints waren en ontdekten dat veranderende omgevingen om aangepaste patronen vragen. Ontwerpers introduceerden digitale camouflage als antwoord op die behoefte. Zij ontwikkelden deze prints met behulp van computers en bouwden ze op uit pixels. Dankzij die kleine vlakken kunnen ontwerpers meerdere kleuren nauwkeurig combineren en beter laten aansluiten op specifieke omgevingen. Daarom verschijnen digitale camouflageprints vaak in verschillende kleurstellingen, zodat legers hun uniformen per inzetgebied kunnen aanpassen.

Een ander veelgenoemd voordeel van digitale camouflage is de betere samenwerking met nachtzichttechnologie. Ontwerpers stemmen digitale patronen af op moderne camera’s en detectiesystemen, die soldaten steeds sneller en nauwkeuriger opsporen. Camouflage moet daardoor niet alleen voor het menselijk oog werken, maar ook voor sensoren en nachtzichtapparatuur.

 

South African National Defence Force uniformen en camouflage

Ook de South African National Defence Force (SANDF) kiest al jaren voor klassieke, analoge camouflageprints. Sinds 1994 dragen soldaten het Soldier 2000-patroon. Het ontwerp heeft een vaste herhalingsmaat van 101 bij 150 centimeter. Ontwerpers baseerden de print op vijf kleuren die veel voorkomen in Zuid-Afrika. Kalahari-bruin vormt de basiskleur, aangevuld met vlekken in verschillende groentinten die samen voor camouflage zorgen. Het Soldier 2000-patroon kent geen kleurvariaties.

De afgelopen jaren werkte SANDF aan de ontwikkeling van een nieuw uniform voor de soldaten, inclusief een nieuwe camouflageprint. In tegenstelling tot veel westerse landen deelt Zuid-Afrika hierover weinig informatie. Defensie beschouwt de ontwikkeling van uniformen als een interne aangelegenheid en brengt dit niet naar buiten via nieuws- of persberichten.

SANDF wil Multicam camouflage

Toch hebben de laatste jaren diverse interne bronnen online foto’s en informatie gedeeld, waardoor we het proces toch enigszins hebben kunnen volgen. Hieruit blijkt dat SANDF heeft geëxperimenteerd met drie verschillende soorten camouflage. Twee waren analoog en één digitaal. Een betrokkene heeft op Reddit gedeeld dat de organisatie graag een print wilde die leek op Multicam. Dit is een camouflageprint die in 2002 werd geïntroduceerd binnen het Amerikaanse leger, maar inmiddels wereldwijd veel wordt gebruikt. Multicam is een hybride print, omdat deze wel met de computer is ontworpen, maar geen pixelstructuur heeft.

Uit de meest recente foto’s waarop diverse proefmodellen te zien zijn, blijkt de keuze te zijn gevallen op een andere print dan Multicam. De print lijkt meer op het huidige Soldier 2000-patroon en is qua kleurstelling ook donkerder dan Multicam.

Dankzij het Council for Scientific and Industrial Research (CSIR), de grootste onderzoeks- en ontwikkelingsorganisatie in Zuid-Afrika, is er ook meer bekend geworden over het proces. Het CSIR is namelijk verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de nieuwe soldatenuniformen. Uit het jaarverslag blijkt dat de kleding genderspecifiek wordt, gemaakt is van betere materialen en een comfortabelere pasvorm heeft dan het huidige uniform. Inmiddels worden er 2000 uniformen en 3000 paar schoenen in verschillende omgevingen getest. Men wil de nieuwe kleding uitrollen in 2026 en 2027.

Defensie in Zuid-Afrika kampt met problemen

Het is een project waar al lange tijd naar werd uitgekeken. Aanvankelijk was het plan om de nieuwe uniformen in 2020 te lanceren, maar dat werd uitgesteld door een gebrek aan financiering. In 2023 werd er een nieuwe berekening gedaan waaruit bleek dat de volledige uitrol R3,5 miljard zou gaan kosten. Dit staat gelijk aan bijna 184 miljoen euro. Voor dit bedrag kon men de ruim 55.000 Zuid-Afrikaanse soldaten een compleet nieuw uniform geven.

Ter vergelijking: de uitrusting van een Amerikaanse soldaat kostte in 2021 tussen de $ 1.600 en $ 2.400. Dat is omgerekend tussen de R29.600 en R45.000 in Zuid-Afrikaanse rand. Het nieuwe kledingpakket van SANDF gaat R55.000 kosten. Als je kijkt naar de schaalvoordelen die een groot leger zoals dat van de Verenigde Staten geniet, is het niet zo gek dat zij minder geld kwijt zijn per persoon. Maar gezien de overheid er al niet om bekendstaat dat zij netjes met haar financiën omgaat, is er kritiek op zowel het bedrag als op de gebrekkige transparantie. Het is immers al jaren bekend dat niet alleen de uitrusting, maar ook veel apparatuur van SANDF in verouderde staat verkeert.

Digitale camouflage is geen prioriteit bij SANDF

Qua uitrusting wordt er geklaagd over schoenen die waterdicht zouden moeten zijn, maar in de praktijk geen vocht tegenhouden. Het leer wordt hard nadat het nat is geweest en door slechte stiksels raken de hakken los van de zool. Eveneens zijn er problemen met het gewicht en de bewegingsvrijheid van de uitrusting.

Ook met de camouflageprint is men niet tevreden. Dit komt niet zozeer omdat deze in de praktijk niet goed werkt, maar vooral omdat deze op grote schaal door burgers wordt gedragen. Soldier 2000 is een modieuze print geworden en ondanks dat er vaker een oproep is gedaan om kleding met deze camouflageopdruk niet te dragen, blijven mensen dit doen. Volgens SANDF heeft dit het imago van het leger aangetast.

Klimaat, comfort en draagbaarheid

Hoewel een goede camouflageprint belangrijk is, spelen er dus andere factoren een grote rol. Het imago, de verouderde materialen en vooral geld zijn een probleem. Het maken van een digitaal camouflagepatroon kost nu eenmaal veel geld voor een land dat hier geen ervaring mee heeft.

Analoge camouflage wordt al vele jaren gedrukt en kan daardoor eenvoudiger lokaal geproduceerd worden. Omdat het ontwikkelen van digitale camouflage nieuw is in Zuid-Afrika, kan dit langer duren dan de ontwikkeling van een analoge versie. En als men het laat maken, zullen er lokaal weinig tot geen producenten zijn die hier ervaring mee hebben. Hierdoor maakt Zuid-Afrika zich eerder afhankelijk van producenten uit andere delen van de wereld, wat het logistieke proces lastiger maakt.

Uit eerdere ervaringen is bovendien gebleken dat digitale camouflage niet altijd beter werkt. Het succes is onder meer afhankelijk van hoe het patroon is ontworpen en natuurlijk van de omgeving waarin het wordt gebruikt. Dat laatste is misschien wel een van de belangrijkste verschillen tussen de keuzes in Zuid-Afrika en West-Europa. In Zuid-Afrika is er sprake van grotere kleurvlakken, bijvoorbeeld in savanne- en bosrijke gebieden, terwijl Europa meer diversiteit kent qua kleur in het landschap. Hierdoor kunnen grotere vlakken met vloeiende kleuren beter passen in Afrikaanse landschappen.

 

Is digitale camouflage altijd beter?

Afrika legt meer nadruk op comfort en hittebestendigheid, wat logisch is in een omgeving met hoge temperaturen. De felle zon bemoeilijkt het werk en laat camouflageprints sneller verbleken. Bij analoge prints met grotere kleurvlakken treedt dat probleem minder snel op.

Daarnaast ervaart SANDF minder druk om een digitale print in te voeren. Europese landen opereren vaker binnen EU-verband en nemen regelmatig deel aan gezamenlijke missies. In zulke situaties helpt het wanneer uniformen op elkaar lijken of technologisch op elkaar aansluiten. In Zuid-Afrika liggen de meeste missies lokaal. Door de beperkte internationale samenwerking speelt afstemming van camouflageprints met andere partijen daar nauwelijks een rol.

Voor veel landen vormt een op maat gemaakte digitale camouflage daarom een logische keuze. In bepaalde gebieden werkt deze goed en sluit zij aan op moderne zichtapparatuur. Maar de keuze voor een militair uniform draait om meer dan alleen de print en de effectiviteit daarvan. Budget, lokale producenten, klimaat, kennis en ervaring wegen net zo zwaar mee. Een goede camouflage blijft belangrijk, maar als soldaten er niet prettig in kunnen werken, verliest die zijn waarde. Soms vraagt de praktijk om andere prioriteiten.

 

Wil je lezen over militaire uniformen en uitrusting?

• Waarom er een nieuw gevechtsuniform kwam voor vrouwelijke militairen in Canada – Over de terugkeer van genderspecifieke militaire uniformen en waarom uniseks niet altijd werkt in de praktijk.
• Belgische militairen krijgen een nieuw uniform – Hoe België zijn militaire kleding moderniseert en welke keuzes daarbij worden gemaakt.
• Waarom er een speciaal scherfvest moet zijn voor vrouwen – Over pasvorm, veiligheid en waarom standaard beschermingsmiddelen vrouwen onvoldoende beschermen.
• Veteraan wint Shark Tank-deal voor militaire bodysuit – Innovatie in militaire uitrusting, ontwikkeld vanuit praktijkervaring.

 

Groetjes 
Aileen.