Eens in de zoveel tijd zie je een krantenartikel omdat iemand een nazi-uniform heeft gedragen. Het zorgt altijd voor ophef en verontwaardiging. Maar is het dragen van een nazi-uniform strafbaar? Of simpelweg smakeloos? In dit artikel vertel ik je wanneer het verboden is en welke factoren een rol spelen.

Is het dragen van een nazi-uniform strafbaar in Nederland?

Tijdens de pandemie besloot een groep jongeren mee te lopen met een protest, waarbij ze een nazi-uniform droegen. Het ging om een grijs nazi-uniform met bijpassende laarzen. Het originele uniform is op de bovenstaande illustratie onderin in het midden te zien.

Op beelden was te zien dat één van de jongens een ander, verkleed als gevangene, onder schot hield. Ook werd er herhaaldelijk een Hitlergroet gebracht. Er circuleerden beelden op sociale media waarop de groep te zien was.

De jongeren zeiden dat ze met het dragen van het uniform niet het nazi-gedachtegoed wilden promoten. Ze droegen het om te laten zien dat ze van mening waren dat wat de overheid deed net zo erg was als wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog gebeurde.

Volgens emeritus hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht Theo de Roos kun je er van alles van vinden, maar het is in Nederland niet direct strafbaar. In een interview met RTL Nieuws geeft hij aan dat het strafbaar is wanneer je met nazi-symbolen wilt laten zien dat je het eens bent met dit gedachtegoed of wanneer je Joden discrimineert.

Maar wanneer het gaat om de vrijheid van meningsuiting, mag je in Nederland veel. Mits je de openbare orde niet verstoort of discrimineert. De lijn tussen vrijheid van meningsuiting en discriminatie of verstoring van de openbare orde is daarmee flinterdun.

 

Nazi-uniform niet strafbaar in Nederland

De Hitlergroet, uniformen en het onder schot houden van een als gevangene verklede jongen bleken achteraf onvoldoende om de groep te vervolgen. Later verklaarden de jongens een ander verhaal. Ze zeiden dat ze een feest gaven voor een jongen die twee weken op zee was geweest. Omdat het feest een legerthema had, besloten ze nazi-uniformen bij een feestwinkel te kopen.

Dat roept een interessante vraag op: waarom mag je een nazi-uniform wel verkopen, maar kan het dragen ervan in bepaalde situaties strafbaar zijn?

In 2024 werd AliExpress gesommeerd om Belgische politie-uniformen die als replica werden aangeboden offline te halen. Vier jaar eerder kreeg een andere website de opdracht om nagemaakte ambulance-uniformen te verwijderen.

In het geval van ambulance- en politie-uniformen mag je deze niet dragen als je die functie niet beoefent. Je kunt hiermee mensen immers makkelijk misleiden. Het nazi-uniform wordt op dit moment niet meer gedragen en is een historisch kledingstuk. En dat maakt het juridisch een ander verhaal.

 

In welke landen is het Nazi-uniform strafbaar?

Hoewel in Nederland de context waarin het uniform wordt gedragen bepalend is voor de vraag of het strafbaar is, gaat niet ieder land hier zo soepel mee om.

In Duitsland is in het Wetboek van Strafrecht (Strafgesetzbuch) een speciale paragraaf hieraan gewijd. In paragraaf 86a staat dat het dragen van symbolen zoals SS-runen en het hakenkruis verboden is, evenals het brengen van de Hitlergroet. Wie deze wet overtreedt kan een boete of gevangenisstraf van maximaal drie jaar krijgen. Er zijn wel uitzonderingen, bijvoorbeeld voor educatie, kunst of wetenschap.

Sinds 1947 kent Oostenrijk vergelijkbare wetgeving die het dragen en verspreiden van nazi-uniformen en symbolen verbiedt. Overtredingen kunnen leiden tot zware straffen.

Ook in Polen, Israël, Litouwen, Hongarije, Tsjechië, Slowakije en Frankrijk is het dragen van nazi-symbolen in het openbaar verboden of sterk beperkt. Daarbij speelt de context vaak een belangrijke rol.

In veel Latijns-Amerikaanse landen en de Verenigde Staten is het dragen van een nazi-uniform niet altijd strafbaar. De bescherming van de vrijheid van meningsuiting speelt hier een grotere rol. Maar ook daar is de context bepalend. Iemand kan alsnog worden gearresteerd voor verstoring van de openbare orde, wanordelijk gedrag of haatzaaien.

 

Is een Nazi uniform verboden?

Het dragen van een nazi-uniform is dus niet in alle gevallen strafbaar. In Nederland speelt vooral de context een belangrijke rol, terwijl andere landen veel strengere regels hanteren.

Wat in de ene situatie wordt gezien als vrijheid van meningsuiting, kan in een andere situatie leiden tot strafvervolging. En juist dat maakt dit onderwerp zo complex.

Want hoewel het juridisch niet altijd verboden is, betekent dat niet dat het maatschappelijk geaccepteerd is.

Wil je meer lezen over uniformen, wetgeving en de geschiedenis van werkkleding?

Bekijk ook:

• Hugo Boss, SS-uniformen en het nazi-verleden
• Rode lippenstift tijdens de Tweede Wereldoorlog
• Is verkleden als politie tijdens carnaval strafbaar?

Groetjes,

Aileen