Je vrouwelijk personeel dwingen om op hakken te werken kan anno 2025 echt niet meer. Daarom schaffen veel luchtvaartmaatschappijen, waar hakken jarenlang de norm waren, tegenwoordig comfortabele sneakers aan. Maar de nieuwe Japan Airlines sneakers zijn toch een stuk controversiëler dan ze lijken. Hakken zijn namelijk een belangrijk onderdeel van de diepgewortelde Aziatische cultuur.
Hakken als onderdeel van de cultuur
Yumi Ishikawa haalde in 2019 het wereldnieuws met een bericht op X, toen nog Twitter. Ze klaagde over de pijn die ze voelde na een dag werken op hakken. De toen 32-jarige schrijfster en actrice vond het oneerlijk dat zij, net als veel andere vrouwen in Japan, verplicht was om tijdens haar werk als receptioniste bij een uitvaartcentrum hakken te dragen.
Na haar bericht ontstond de hashtag KuToo, een woordspeling op de Japanse woorden voor schoen en pijn. Ishikawa startte een petitie voor een wet die het verplicht dragen van hakken zou verbieden. Ze benadrukte dat dit neerkomt op discriminatie op basis van geslacht. Binnen tien dagen verzamelde ze dertigduizend handtekeningen, maar de politiek reageerde nauwelijks. Takumi Nemoto, de Japanse minister van Gezondheid, Werk en Welzijn, noemde hakken op het werk zelfs gepast en noodzakelijk.
De reactie zorgde wereldwijd voor verontwaardiging, waarna hij zijn woorden terugtrok. Volgens de Japanse wet mag je niet discrimineren op basis van geslacht, maar in de praktijk werd hier weinig waarde aan gehecht. Ishikawa kreeg veel steun, zowel binnen als buiten Japan. Uit onderzoek bleek dat ruim zestig procent van de vrouwen in het land verplicht is om hakken te dragen of een collega heeft die dat moet doen. Tachtig procent geeft aan dat hakken pijnlijk zijn.
Ondanks deze cijfers zijn de regels of de handhaving ervan in Japan niet aangepast.
Japan Airlines sneakers
Het is dan ook opvallend dat Japan Airlines nu sneakers heeft ingevoerd. In een persbericht van 13 november schrijft de luchtvaartmaatschappij dat ze dit doen vanwege de gezondheid van hun medewerkers. De schoenen sluiten volgens hen ook aan op recente wijzigingen in het uniform, waardoor medewerkers in de zomer minder last hebben van de hitte.
Dit klinkt logisch, maar in een land waar vrouwen zo lang verplicht waren om op hakken te lopen is dit geen eenvoudige stap. De reden dat Japan Airlines dit toch doet, heeft weinig te maken met Japanse cultuur, maar vooral met druk vanuit het buitenland.
In tegenstelling tot bedrijven die zich alleen op de binnenlandse markt richten, heeft Japan Airlines internationaal een imago te beschermen. Sinds de KuToo beweging stonden vooral Japanse luchtvaartmaatschappijen onder een vergrootglas. Waarom zou een land dat discriminatie op basis van geslacht verbiedt dit toch toestaan?
Om te voorkomen dat het bedrijf onderdeel werd van deze discussie, schafte Japan Airlines in 2020 de verplichte rokken voor stewardessen af. Vrouwelijk personeel mocht voortaan een broek dragen en de hoogte van pumps werd beperkt tot maximaal vijf centimeter. All Nippon Airways, de grootste luchtvaartmaatschappij van Japan, volgde dit voorbeeld.
Ook luchtvaartmaatschappijen in Taiwan onder druk
Toch is druk van binnenuit en van buitenaf niet altijd voldoende om regels te veranderen. In 2024 moest de National Human Rights Commission in Taiwan in actie komen. Zij wezen bedrijven, vooral luchtvaartmaatschappijen, op discriminerende dresscodes. De meeste vrouwelijke stewardessen moesten rokken, kousen, hakken en make up dragen.
Hoewel Taiwan een verdrag heeft ondertekend dat de rechten van vrouwen beschermt, hielden de luchtvaartmaatschappijen zich daar niet aan. Klachten van medewerkers en vakbonden werden genegeerd. Zelfs het tijdelijk stopzetten van ruim anderhalf miljoen dollar aan financiële steun leidde niet tot veranderingen. Pas nadat het vernietigende rapport van de NHRC internationaal nieuws werd, pasten de maatschappijen hun kledingvoorschriften aan. Hierna maakten EVA Air, China Airlines en Starlux Airlines bekend dat hun vrouwelijke personeel voortaan een broek mocht dragen.
De stap van Japan Airlines om sneakers in te voeren lijkt klein, maar is voor een Aziatische luchtvaartmaatschappij vrij groot. In 2019 stond het land nog op nummer 110 van de 149 op de lijst van gendergelijkheid, opgesteld door het World Economic Forum. Inmiddels zijn ze gezakt naar 118. Laten we hopen dat meerdere organisaties het voorbeeld van Japan Airlines volgen, zodat vrouwen eindelijk gelijk behandeld worden. Dat zou eens tijd worden…
Als je meer wilt begrijpen over de rol van kleding, gender en cultuur binnen de luchtvaart, dan sluit mijn boek Op hoge hakken in de wolken hier goed bij aan. Het is verkrijgbaar via Bol.com.
Groetjes,
Aileen
